Kada danas šetate Beogradom, teško je zamisliti da su neki njegovi delovi nekada bili potpuno prazni. Ni ulica, ni zgrada, već samo puste ledine daleko od centra grada.

Stariji Beograđani pamte vremena kada nije trebalo mnogo pešačiti do predgrađa. Pređete na levu obalu Dunava i već ste u delimičnoj divljini, na svega sedam kilometara od centra. Ako krenete ka Krnjači i dalje prema Kotežu, deluje kao da ste od Dorćola prilično daleko. Ipak, ovo naselje krije jednu od najzanimljivijih urbanističkih priča prestonice.

Ne sasvim slučajna geometrija

Na prvi pogled, Kotež se ne razlikuje od drugih urbanih naselja. Ptičja perspektiva, međutim, otkriva da je sklapan poput lego kockica sa savršeno simetričnim ulicama. U samom središtu naselja nalazi se urbani romboid. Ulice i zgrade u njemu podignute su toliko precizno da izazivaju pitanje da li je sve to slučajnost. Kotež je pre nepunih osam decenija zamišljen kao moderno radničko naselje na praznoj obali reke. Ipak, praksa i život vremenom su ga razgranali mimo prvobitnog plana.

Sve kao pod konac za radničke porodice

Zvanični nastanak koteškog romboida datira iz 1968. godine. Prestonica se širila van reka sa idejom da leva obala udomi zaposlene u velikim državnim preduzećima. Radnici preduzeća „Rad“, „Mostogradnja“ i MUP-a dobili su ovde svoj tihi kutak. Urbanisti su osmislili praktične celine sa glavnim i slepim ulicama, drvoredima i parkovima. Strukturisane su četiri glavne ulice kao okvir iz kog izlaze slepe ulice. Sve je građeno zarad mirnog porodičnog života bez saobraćajnih gužvi i glavobolja.

Ad hoc rastezanje i neplanski rast

Idila je funkcionisala dve decenije, a oko romboida su se prostirale njive i zelenilo. Tokom devedesetih godina ratovi su prekinuli originalne urbanističke planove. Desetine hiljada ljudi dolazile su u potrazi za novim domom. Na livadama oko Koteža ubrzo su nicale nove kuće bez plana i dokumentacije. U tom haotičnom širenju ulice su ucrtavane stihijski. Tamo gde su bile puste ledine, uzdigli su se novi kvartovi i slojevi naselja.

Kada se sudare plan i stihija

Brižljivo mapirani romboid postao je centar šire naseobine bez jasnih granica. Kotež se protegao do Borče i spojio sa Krnjačom u jednu celinu. Unutar ulica dr Dragiše Mišovića, Hrvatske, Olge Janković i Branka Miljkovića i dalje vlada red. Van njih ulazite u lavirint sokačića gde je GPS neophodan. Ove dve celine savršeno oslikavaju koteške kontraste. Tu se precizni urbanistički planovi direktno sudaraju sa stihijskom gradnjom i nužnostima svakodnevice.

Lokalne znamenitosti i život u naselju

Pored specifične geometrije, Kotež danas krasi i bogat društveni i duhovni život. Naselje raspolaže modernom infrastrukturom prilagođenom svakodnevnim potrebama stanovnika.

U samom srcu naselja nalazi se Osnovna škola „Vasa Pelagić“. Ona decenijama predstavlja stub obrazovanja i okupljanja mladih generacija ovog dela Palilule.

Poseban ponos Koteža jeste Hram Svetih apostola Petra i Pavla. Ova crkva je prepoznatljiva po tome što ima jedan od najlepših parkova na levoj obali Dunava.

Lokalna zajednica je izuzetno povezana, pa se ovde redovno održavaju memorijalni turniri i manifestacije. Meštani aktivno čuvaju sećanje na važne ličnosti iz svoje istorije.

Šetnja među partizanskim herojima

Novoizgrađeni delovi naselja i dalje zavise od infrastrukture postavljene sedamdesetih godina. Zvanično Kotež ima oko 8.000 stanovnika, dok procene govore o duplo većem broju. Položaj na levoj obali donosi i izazove sa podzemnim vodama i padavinama. Ipak, šetnja starim jezgrom i dalje pruža jedinstven osećaj prolaska kroz vreme. Nazivi ulica posvećeni partizanskim herojima preživeli su sve istorijske promene. Oni podsećaju na vreme kada je Kotež tek dobijao svoj prepoznatljivi oblik.

Moć i nemoć urbanizma na levoj obali

Kotež je nekada važio za naselje skromnijeg kulturnog sadržaja. Jedina bioskopska sala brzo je zatvorena, pa se na predstave i projekcije odlazilo preko reke. Istorija je dokazala da su urbanistički planovi često nemoćni pred životom. Uprkos svim izazovima, Kotež je sačuvao svoj jedinstveni duh. On ostaje naselje sagrađeno po planu, ali oblikovano snagom sopstvenih stanovnika.

Izvor: 011info, Foto: Luka Stojanović