Nacionalni parkovi u Srbiji – gde se nalaze i zašto su vredni posete

Nacionalni parkovi su specijalna područja sa velikim brojem raznovrsnih ekosistema.

Oni su proglašeni za mesta od nacionalnog značaja zbog svojih prirodnih odlika i glavni cilj je očuvanje postojećih prirodnih resursa, geološke i biološke raznovrsnosti u njima.

U Srbiji postoji ukupno pet nacionalnih parkova, a više o svakom od njih pročitajte u nastavku teksta.

Nacionalni park Šar Planina – sinonim za biološku raznovrsnost

Šar planina se nalazi na području Kosova i Metohije. Proglašena je za nacionalni park 1993. godine i predstavlja južni obod Srbije ukupne dužine od oko 85 km.

Poseta Šar Planini je dobra ideja u bilo koje doba godine. Ukoliko je do sada niste posetili, pravo je vreme da to učinite. Bilo da putujete zimi ili leti, važno je jedino dobro se pripremiti. Razmotrite kasko, dobrovoljno osiguranje auta koje će pokriti troškove svake nepredviđene situacije na vašem putu.

Građa Šar planine je veoma složena jer u njoj učestvuju stene različitih starosti, koje grade greben sa preko 30 vrhova. Visoki su od 2500 do 2652 m nadmorske visine. Kroz čitav masiv Šar Planine rasprostiru se klisure, kanjoni, kao i preko 70 glacijalnih i 20 nivacionih jezera.

Ovde vas čeka i više od 1800 biljnih vrsta, a kada je fauna u pitanju, verovatno će vas iznenaditi podatak da je Šar Planina jedna od najbogatijih oblasti u Evropi. Pronaći ćete 147 vrsta dnevnih leptira, 45 vrsta gmizavaca i vodozemaca, 32 vrste sisara, ne računajući slepe miševe, kao i više od 200 vrsta ptica.

Nacionalni park Tara – dom dragocenih endemita

Tara je mnogima prva asocijacija na pomen pojma ,,nacionalni park’’. Locirana je na krajnjem zapadu zemlje i njena visina uglavnom ne prelazi 1200 m, sa izuzetkom par vrhova, od kojih je najviši Kozji Rid, sa nadmorskom visinom 1591 m.

Sastoji se od planinskih masiva Zvezda, Ravna Tara i Crni vrh, a ono po čemu je karakteristična jesu klisure i kanjoni. Najznačajnija je svakako kanjonska dolina reke Drine koja, kao i čitavo područje Tare, predstavlja predeo neverovatnog biodiverziteta.

Guste četinarske šume duž Tare pune su autohtonih vrsta. Ovde ćete pronaći čak 20 endemskih biljnih vrsta, a počasno mesto zauzima čuvena Pančićeva omorika.

Otkrio ju je naš poznati botaničar Josif Pančić, a ono po čemu je specifična jeste činjenica da je u pitanju četinar preživeo iz ledenog doba i opstao samo u srednjem toku Drine. Danas se može pronaći isključivo na Tari, u kanjonu reke Mileševka i u manjem delu zapadne Bosne.

Pored biljnih vrsta, na Tari vas čeka više od 130 vrsta ptica, a u izuzetno čistim, brzim i hladnim vodama ribe kao što su mladica i lipljan. Od sisara je najznačajniji mrki medved koji se slobodno kreće gustim šumama Tare i predstavlja zaštitni znak planine.

Nacionalni park Fruška Gora – čuvar prošlosti

Fruška Gora se nalazi na južnom obodu Panonske nizije i važi za najstariji nacionalni park u Srbiji, stekla je ovaj status još 1960. godine.

Geološki je izuzetno zanimljiva, jer je grade stene iz svih perioda, a očuvana je bogata fosilna fauna što je naučnicima izuzetno pomoglo pri izučavanju nekadašnjeg Panonskog mora koje se ovde prostiralo. Danas je 90% Fruške Gore prekriveno šumom, a ovde se može naći oko 1500 biljnih vrsta, od čega više od 200 ima status zaštićenih u Srbiji.

Fruška gora, Basenovo, Foto: Pixabay

Bogata je i raznovrsnim insektima karakterističnim samo za ovo područje i zakonom zaštićenih, kao što je jelenak, a utvrđeno je da se čak 130 vrsta ptica gnezdi u nacionalnom parku Fruška Gora. Njene šume brižljivo čuvaju i 14 ugroženih vrsta gmizavaca i vodozemaca, od kojih su šareni daždevnjak i šarka najugroženiji.

Osim po fosilima, poznata je i po velikom broju očuvanih pravoslavnih manastira.

Pored očuvanja zaštićenih područja kao što je Fruška Gora, drugi nacionalni cilj je zadovoljavanje naučnih, obrazovnih, kulturnih, turističkih, kao i zdravstveno-rekreativnih potreba stanovništva. Zato su u nacionalnim parkovima, makar u teoriji, strogo zabranjene radnje koje mogu ugroziti prirodu i opstanak lokalnih vrsta.

U praksi, čini se da je odnos prema šumama Srbije nešto drugačiji, zbog čega je veoma bitna konstantna edukacija stanovništva o njihovom značaju.

Nacionalni park Kopaonik – omiljeni zimski centar

Nacionalni park Kopaonik ne obuhvata čitavu planinu, već počinje od 800 m nadmorske visine, a završava se najvišim vrhovima – Pančićevim (2017 m) i drugim.

Kopaonik odlikuje bogata biljna raznovrsnost. Mešavina listopadnih i četinarskih šuma i visokoplaninska kopaonička flora od čak 825 biljnih vrsta, a od toga je čak 91 endemična. Posebno su zanimljiva 3 endemita: kopaonička čuvarkuća, kopaoničk ljubičica i Pančićeva režuha.

Ni fauna nije zanemarljiva, izuzetna biljna raznovrsnost učinila je Kopaonik rajem za ptice gnezdarice. Ukupno ima više od 170 ptičijih vrsta, 40 različitih sisara i 12 gmizavaca i vodozemaca.

Pored ekološkog i obrazovnog, Kopaonik ima i veliki turistički značaj kao najveći skijaški centar u regionu.

Nacionalni park Đerdap – najduža klisura u Evropi

Đerdap se nalazi na granici sa Rumunijom i prvi put je zaštićen 1974. godine. Njegov zaštitni znak je grandiozna Đerdapska klisura – najduža klisura probojnica u Evropi.

Ova klisura se sastoji od četiri manje klisure i tri kotline, koj se naizmenično smenjuju dužinom od 100 km.

Područje Nacionalnog parka Đerdap naseljava više od 1100 biljnih vrsta, a mnoge predstavljaju prave relikte koji se ne mogu pronaći nigde drugde u svetu. Najlepši primer toga je đerdapska lala. Ovde živi i preko 150 vrsta ptica, a najatraktivnije su vidra, ris, šakal i divlje svinje.

Đerdap je takođe i dom značajnog praistorijskog nalazišta Lepenski vir.

Nadamo se da smo vas inspirisali da uskoro posetite jedan od naših nacionlanih parkova. Za još zanimljivosti o kulturnim i prirodnim dragocenostima Beograda i Srbije nastavite da pratite Palilula info.

Foto: Pixabay