Tajna ade Čakljanac: Poreklo imena i zaboravljena istorija
Stanovnici Pančeva i Beograda znaju adu Čakljanac kao prirodnu oazu. Ipak, malo se zna o poreklu njenog imena.
Na kartama iz 17. veka postojalo je selo Čaglan. Nalazilo se između današnjeg Velikog Sela i Ritopeka. Prema turskim izvorima, ovo mesto je 1640. godine imalo 17 kuća.
Karta iz 1741. “La Hongrie et le Danube” / Marsilji
Karta iz 1819. godine
Karta iz 1834. godine
Rista T. Nikolić zabeležio je zanimljivo predanje 1903. godine. Prema njemu, današnja Vinča nastala je seobom stanovništva. Ljudi su došli iz sela Ošljan. U blizini je nekada postojalo staro mađarsko selo.
Pretpostavlja se da je reč o Čakljunu. On je počeo da nestaje sa mapa krajem 17. veka. Istorija ovog kraja krije mnoge tajne o nestalim naseljima.
Poreklo imena i alat lokalnog stanovništva
Čakljan je najverovatnije bilo mađarsko selo. Naziv se može povezati sa rečju čaklja. To je gvozdena kuka sa konopcem. Etimološki potiče od mađarske reči “csáklya”.
Čaklje su alat dobro poznat u ovim krajevima. Meštani ih decenijama koriste za branje voća. Međutim, ovaj alat je imao i drugu, opasniju namenu u prošlosti.
Karta iz 1799. godine
Gusari i hajduci sa ade Čakljanac
Čaklje su bile poznat gusarski alat. Njima su sa obale gađali turske brodove. Gusari bi privukli brod kukama i zatim ga opljačkali. Narodno predanje pominje popa Martina i hajduka Rajka.
Oni su na ovaj način otimali blago na Dunavu. Plen su kasnije delili sirotinji. Piratstvo se pripisuje brojnim hajducima ovog kraja. Među njima su Laza Harambaša i drugi poznati odmetnici.
Veruje se da su koristili adu Čakljanac za zasede. To je najveća ada u ovom delu toka. Na tom mestu je Dunav najdublji. To je bila idealna pozicija za napad na turske lađe.
Stare karte pokazuju da je ada menjala oblik. To je zavisilo od nivoa vode. Nekada je dosezala čak do Vinčanske ade. Verovatno je dobila ime po obližnjem selu Čakljan.
U Velikom Selu postoji predanje o Turskom dunavcu. To je kanal koji odvaja adu od beogradske obale. Veruje se da je iskopan tokom turskih opsada Beograda.
Toponim Tospaša opisuje prostor između Vinče i Velikog Sela. On se verovatno vezuje za vreme izgradnje ovog kanala. Istorija ade Čakljanac tako ostaje čvrsto vezana za reku i ratove.
Istraživanje: A. Dobrić za AKC Egzoprostor, Vinča, avgust 2018.
Izvori: Popis džizje Beogradske oblasti iz 1640/41, Nacionalni arhiv Mađarske
