Tašmajdansko groblje – najzagonetnije mesto Beograda

Istorija našeg grada neguje mnogobrojne priče koje je teško oživeti, ali vredi pokušati.

Branioci, oslobodioci, bogati i siromašni počivaju ispod modernih zdanja. Beograd doslovno krije „grad ispod grada“ u kojem spavaju generacije. Kroz istoriju, Beograd je obilovao grobljima zbog čestih ratova i smena kultura.

Duž Bulevara kralja Aleksandra sahranjivani su Rimljani u kamenim sarkofazima. Turci su svoja groblja pozicionirali u blizini mnogobrojnih džamija. Najveće takvo groblje nalazilo se na mestu današnje Narodne skupštine. Ono se prostiralo sve do Doma sindikata. Jevrejsko groblje nađeno je na Tašmajdanu i u Takovskoj ulici.

Tašmajdansko ili Staro groblje

Knez Miloš Obrenović je 1826. godine naredio preseljenje starog groblja sa Varoš-kapije na Tašmajdan. Iako formirano tada, sahranjivanja su počela tek 1836. godine. To se desilo nakon izgradnje stare crkve Sv. Marka. Ovo groblje je služilo gradu do 1886. godine. Tada je Beograd počeo naglo da se širi, pa je groblje postalo deo užeg centra.

Prostor se protezao od Takovske ulice do današnjeg Pravnog fakulteta. Njegovo pozicioniranje pratilo je širenje srpskog Beograda sa Savamale ka unutrašnjosti. Nažalost, Staro groblje nije bilo na ponos tadašnjih građana. Najveći deo bio je zarastao u korov i prilično zapušten.

Zapuštenost i nedostatak evidencije

Časopis „Videlo” pisao je 1880. godine o groblju kao o ruglu grada. Prostor nije bio podeljen na parcele. Bio je ispresecan neuređenim stazama i obrastao u žbunje. Deo prema Takovskoj pripadao je katolicima. Na uzvišici su sahranjivani vojnici i samoubice. Bilo je to utočište za besposličare koji su skrvnavili grobove.

Dodatni problem bio je potpuni izostanak zvanične evidencije o pokojnicima. Umesto crkvenih knjiga, jedini izvor informacija bio je crkvenjak deda Jova. On je podatke davao isključivo po svom sećanju. Čuvarske službe nije bilo. Kamenoresci su noću krali vredne spomenike i preprodavali ih novim kupcima uz malu doradu.

Formiranje Novog groblja

Mitropolit Mihailo je 1871. godine zatražio izmeštanje tašmajdanskog groblja. Opština je potom otkupila zemljište iznad Bulbuderskog potoka. Tako je nastalo Novo groblje, koje se u planovima prvi put pojavljuje 1884. godine. Za ovu lokaciju bio je zaslužan dr Vladan Đorđević. On je bio utemeljivač moderne komunalne politike u Srbiji.

Konačno uređenje završeno je 1886. godine. Prenos ostataka sa Tašmajdana trajao je sve do 1927. godine. Izgradnjom nadvožnjaka kod Ruzveltove ulice rešen je prilaz i omogućeno dalje proširenje. Danas je ovo prostor gde se prepliću istorija i umetnost. Ono predstavlja svojevrsni muzej na otvorenom pod zaštitom države.

Aleja velikana i kulturno nasleđe

Nakon Prvog svetskog rata formirane su celine za zaslužne građane. Izgradnja Aleje velikana trajala je od 1926. do 1927. godine. Tu su planski prenošeni ostaci heroja poput Petra Kočića i Jovana Cvijića. Kasnije su im se pridružili Milunka Savić i Dimitrije Tucović. Danas Aleju čine 23 grobnice i tri umetnički vredne kapele.

Groblja su „gradovi senki“ koji prate razvoj arhitekture i društva. Na Novom groblju, širenje parcela pratilo je urbanistički razvoj Beograda. Najposećeniji grobovi zavise od generacijskih interesovanja. Stariji poštuju vojskovođe, dok mlađe privlače glumci. Posebnu pažnju uvek izaziva piramidalna grobnica Branislava Nušića.

Izvor: Zoran Nikolić, redportal.rs