14 filmova sa srpskim koprodukcijama u Portorožu

Čak 14 filmova nastalih u većinskoj ili manjinskoj srpskoj koprodukciji biće prikazano na 29. Festivalu slovenačkog filma Portorož, koji se održava od 13. do 18. oktobra.

Među njima su ostvarenja Želimira Žilnika, Stefana Đorđevića, Biljane Tutorov, Petra Glomazića, Tamare Todorović i drugih autora, potvrđujući snažnu povezanost srpske i slovenačke kinematografije.

Festival će ove godine predstaviti ukupno 125 filmova, dok će se u takmičarskom programu za festivalske nagrade nadmetati 73 ostvarenja. Zvanični program pokazuje i sve izraženiju međunarodnu otvorenost slovenačke filmske scene, posebno kroz rast broja manjinskih koprodukcija.

Srpski film između lične priče i društvenog sećanja

U glavnom takmičarskom programu dugometražnih filmova biće prikazane dve manjinske srpske koprodukcije.

Dokumentarni film „Pank pod komunističkim režimom“ Andreja Košaka vraća se slovenačkoj pank sceni između 1977. i 1985. godine. Film kroz muziku, kontrakulturu i iskustva tadašnje generacije govori o mladima koji su stvarali sopstveni prostor slobode.

U filmu „Sve što s tobom nije u redu“ Urše Menart u središtu je Maruša, koja nakon smrti majke pokušava da pronađe novi oslonac. Internet je povezuje sa Aljom, medicinskom sestrom iz malog primorskog grada u Nemačkoj, ali susret uživo menja prirodu njihovog odnosa.

Ova dva filma već na početku programa pokazuju raspon tema koje obeležavaju ovogodišnji festival – od društvene istorije i muzike do intime, gubitka i potrebe za bliskošću.

Žilnik, Đorđević, Tutorov i Glomazić među zapaženim autorima

Posebno zanimljiv segment predstavlja takmičarski program manjinskih koprodukcija, u kojem će biti prikazano osam filmova sa srpskim producentskim učešćem.

Među njima su četiri većinske srpske koprodukcije.

Film „Restitucija, ili, San i java stare garde“ Želimira Žilnika prati muzičara Stevana Arsina, koji se nakon šest decenija provedenih u Nemačkoj vraća u Srbiju. Povratak je povezan sa dugotrajnim procesom restitucije porodičnog imanja, ali i sa suočavanjem sa sopstvenom prošlošću.

Zvanični festivalski materijali film opisuju kao priču o povratku, nasledstvu i neočekivanom novom poglavlju u životu čoveka koji se vraća u zemlju posle više decenija.

„Vetre, pričaj sa mnom“ Stefana Đorđevića donosi intimniju priču o Stefanu koji se, nakon smrti majke, okuplja sa porodicom povodom rođendana svoje bake. Krivica, tuga i sećanje postaju pokretači unutrašnjeg suočavanja sa gubitkom.

U filmu „Planina“ Biljane Tutorov i Petra Glomazića u fokusu su majka i ćerka koje žive na Sinjajevini, jednom od najvećih pašnjačkih područja Balkana. Njihova borba za očuvanje planine istovremeno je i borba za tradicionalni način života.

Dokumentarni film „Izgubljeni Dream Team“ Jureta Pavlovića vraća se u leto 1991. godine, kada je jugoslovenska košarkaška reprezentacija, tada svetski i evropski prvak, otputovala na Evropsko prvenstvo u Rim. Sportski uspeh ovde postaje okvir za priču o državi koja se u tom trenutku već nalazila pred raspadom.

Četiri priče o odrastanju, radu i porodičnim odnosima

U istoj selekciji biće prikazane još četiri manjinske srpske koprodukcije.

„Belo se pere na devedeset“ Marka Naberšnika, snimljen prema autobiografskom romanu Bronje Žakelj, govori o odrastanju tokom osamdesetih i devedesetih godina. Lično iskustvo gubitka majke i borbe sa teškom bolešću prerasta u širu priču o sazrevanju.

„Drugi dnevnik Pauline P.“ Nevena Hitreca prati jedanaestogodišnju Paulinu i njen svakodnevni svet škole, porodice i prvih velikih izazova odrastanja.

Dokumentarac „Ono što treba činiti“ Srđana Kovačevića usmeren je na Radničko savetovalište u Ljubljani. Film prati ljude koji pomažu migrantskim radnicima suočenim sa neisplaćenim zaradama, lošim uslovima rada i različitim oblicima zloupotrebe.

Porodični film „Glavonja“ Marine Andree Škop i Vande Rajmanove donosi priču o desetogodišnjoj Alisi, čiji roditelji misteriozno nestaju. U potragu se uključuje grupa dečaka detektiva, ali ključ istrage postaje njen neobični brat Milan, koji svet doživljava iz drugačije perspektive.

Tri kratka filma sa srpskim potpisom

Srpska koprodukcija prisutna je i u takmičarskom programu kratkih manjinskih koprodukcija.

Film „Niko ništa nije rekao“ Tamare Todorović prati Katarinu nakon telefonskog poziva koji je primorava da se suoči sa posledicama naizgled bezazlene igre njene ćerke. Film traje 16 minuta i snimljen je na srpskom jeziku, uz slovenačke i engleske titlove.

„Kad svane“ Stefana Ivančića govori o samohranoj majci koja, nakon gubitka posla, počinje da se bavi sitnim prevarama.

Treća priča, „Vjetar u leđa“ Sonje Tarokić, prati Anicu i Vlatka nakon razvoda. Njihovi novi životi oblikovani su posledicama alkoholizma i hemoterapije, što svakodnevicu pretvara u prostor suočavanja sa onim što je ostalo posle zajedničkog života.

Poseban program vraća film Živojina Pavlovića

Srpska kinematografija biće prisutna i van takmičarskog programa. U okviru posebne selekcije biće prikazan film „Let mrtve ptice“ Živojina Pavlovića iz 1973. godine, prema scenariju Branka Šomena.

Kroz život trojice braće u Prekmurju, Pavlovićev film otvara pitanje društvenih i ekonomskih prilika slovenačkog sela. Projekcija je deo programa kojim se obeležavaju stogodišnjica rođenja glumice Ivanke Mežan i 90. rođendan Branka Šomena.

Pavlovićev povratak u festivalski program posebno je zanimljiv jer pokazuje da veza srpske i slovenačke kinematografije nije samo pitanje savremene produkcije. Ona ima duboke istorijske i autorske korene.

Festival kao prostor regionalnog filmskog dijaloga

Ono što je posebno zanimljivo kod ovogodišnjeg programa jeste činjenica da se srpska kinematografija u Portorožu ne pojavljuje kao izdvojeni gost, već kao deo regionalnog filmskog prostora.

Od Žilnikovog promišljanja povratka i restitucije, preko Đorđevićeve priče o porodičnom gubitku, do filmova koji se bave migracijama, odrastanjem, istorijom i raspadom zajedničke države, zajednički imenitelj nije samo produkcioni.

To je pre svega iskustvo prostora koji deli slične istorijske slojeve, ali ih iznova tumači kroz različite generacije autora. Upravo zato 29. Festival slovenačkog filma Portorož nije važan samo kao pregled slovenačke produkcije. On je i mesto na kojem se može videti koliko su savremene kinematografije regiona međusobno povezane.

Nagrada za životno delo Janezu Koviču

Jedno od festivalskih priznanja biće uručeno scenografu i producentu Janezu (Janiju) Koviču, ovogodišnjem dobitniku nagrade Milke i Metoda Badjure za životno delo. Kovič je tokom više od četiri decenije karijere učestvovao u više od 70 filmskih i televizijskih projekata. Festival ovo priznanje dodeljuje kao najugledniju nagradu za životno delo u oblasti filmskog stvaralaštva u Sloveniji.

Stručni žiri dodeliće i nagrade Vesna, namenjene najistaknutijim filmskim ostvarenjima i autorskim doprinosima protekle godine. Naziv nagrade podseća na legendarnu junakinju filma „Vesna“, koji je 1955. godine režirao František Čap, jedna od značajnih figura istorije slovenačke kinematografije.

Moj utisak: Portorož kao ogledalo regiona

Ono što mi je posebno zanimljivo kod ovogodišnjeg programa jeste način na koji se velike istorijske teme pojavljuju kroz male, intimne priče. Povratak kući, porodični gubitak, bolest, migracije, raspad države, potraga za identitetom ili borba za komad zemlje, sve su to teme koje lako prelaze granice pojedinačnih kinematografija.

Zato prisustvo 14 filmova sa srpskim koproducentskim učešćem nije samo podatak za festivalsku statistiku. Ono govori o živom prostoru saradnje u kojem se granice između „slovenačkog“, „srpskog“ i šireg regionalnog filma sve teže mogu posmatrati kao potpuno čvrste.

U vremenu kada se filmska produkcija sve više oslanja na međunarodne koprodukcije, Portorož je dobro mesto da se vidi kako taj model funkcioniše kada iza njega stoje zajednički jezik prostora, istorija i iskustvo.

29. Festival slovenačkog filma Portorož – korisne informacije

Datum: 13–18. oktobar 2026.
Mesto: Portorož, Slovenija
Festival: 29. Festival slovenačkog filma Portorož
Program: 125 filmova, od kojih 73 u takmičarskom programu.

Festival se održava u Portorožu, a projekcije i festivalski program vezani su za Avditorij Portorož i druga festivalska mesta. Za aktuelni raspored projekcija, informacije o ulaznicama i eventualne izmene programa najbolje je pratiti zvanični sajt festivala i stranicu Avditorija Portorož.

Zvanični sajt Festivala slovenačkog filma Portorož

Avditorij Portorož – informacije i ulaznice

Izvor: KomunikArt, Foto: Kadar iz filma “Izgubljeni Dream Team”