Višnjica – Selo u suživotu sa Dunavom

Na obali Dunava, između legendi i arheoloških tragova, Višnjica čuva istoriju staru više od dve hiljade godina.

Naziv Višnjica asocira na višnje, ali istorija ovog mesta svedoči o bogatom nasleđu Rimljana, Kelta i Vizantinaca.  Nekada poznato kao Mali Carigrad, ovo naselje bilo je dom Rimljana, Vizantinaca i prvih srpskih porodica. Ispod današnjih ulica leže ostaci rimskog utvrđenja Ad Octavum i drevnog naselja Ramadan, dok priče o toplim izvorima i starim zidinama i dalje odzvanjaju među meštanima.

Od sela do savremenog naselja

Sve do 1970-ih godina Višnjica je bila zasebno selo. Tada je administrativno pripojena Beogradu i ušla u sastav opštine Palilula. Iako se naselje urbanizovalo, Višnjica je zadržala prepoznatljiv mir, dvorišta puna zelenila i pogled koji oduzima dah. Njena geografska pozicija čini je jedinstvenim mestom gde se Beograd susreće s prirodom.

Geografski položaj

Višnjica se nalazi na desnoj obali Dunava, u opštini Palilula. Njena lokacija je bila strateški značajna kroz vekove:

• Atar Višnjice prostire se od ušća Mirijevskog potoka do krivine Dunava nasuprot Beloj steni.
• Ade Forkontumac i Čakljanac su znatno sužavale Dunav, pogodne za pontonski prelaz.

Turci su ovde prelazili reku u Banat, a Austrijanci su ovu lokaciju koristili za napade na Beograd.

Stanovnici su se bavili:

• Voćarstvom i vinogradarstvom
• Poljoprivredom
• Prevozom preko Dunava (skeledžije)
• Ribarenjem

Površina i broj stanovnika

Višnjica zauzima površinu od 8,17 kvadratnih kilometara. Prema poslednjem popisu iz 2011. godine, u naselju živi oko 12.000 stanovnika. Broj stanovnika stalno raste, a mnogi Beograđani biraju Višnjicu zbog pogleda na Dunav i blizine centru grada.

Prirodne znamenitosti

Ostrvo Paradajz

• Nastalo 1986. taloženjem nanosa iz Dunava.
• Površina: oko 2 hektara.
• Omiljeno mesto ribolovaca i ljubitelja prirode.

Bela stena

• Greben preko Dunava, najistureniji deo šumadijske ploče.
• Služio kao vojna osmatračnica.
• Danas se naziv koristi i za plažu na adi Forkontumac.

Ade i Dunavske povezanosti

• Forkontumac (Schweb), Čakljanac (Čagljanac), Štefanac, Donja ada, administrativno Pančevo.
• Pri niskom vodostaju, tri ade spajaju se u jednu.
• Na Forkontumacu nekada austrijski karantin (Forkontumac Pančevački).
• Ada Čakljanac u tursko vreme povremeno je služila kao skrovište dunavskih gusara iz Banata, Grocke i okolnih mesta, koji su napadali turske lađe. Narodno predanje pamti neke od njih, među kojima su Laza Harambaša, Hajduk Rajko i Pop Martin.

Istorija naselja Višnjica

Arheološki nalazi potvrđuju da je područje Višnjice bilo naseljeno još u neolitu i u gvozdenom dobu. Tokom rimske vladavine ovde se nalazila tvrđava (kastrum Ad Octavum), koju su varvari (verovatno Huni) razorili u 5. veku. Car Justinijan je u 6. veku obnovio utvrđenje pravougaonog oblika (180 x 100 m). Prokopije pominje Oktavum na osmom miljokazu od Singidunuma. Pored ostataka utvrđenja, pronađene su rimske nekropole i ranohrišćanska crkva sa krstionicom. Kasnije su Sloveni ovo utvrđenje nazvali Gradina, a Srbi su Višnjicu zbog njenog značaja i obnove vizantijskog cara nazivali i Mali Carigrad.

Mali Carigrad na Dunavu

Mnogi delovi današnjeg Beograda bili su sela. Višnjica je bila znamenito mesto, poznato i kao „Mali Carigrad“. Čuveni Rista T. Nikolić, učenik Jovana Cvijića i osnivač Srpskog geografskog društva, posebno se bavio ovim selom na Dunavu. Isticao je da Višnjica ima mnogo obradive zemlje, ali nema šuma. Stanovnici su drva kupovali od trgovaca sa austrijskih ada.

Selo je bilo podeljeno na Gornju i Donju Malu, sa dve strane glavnog puta koji prolazi pored Dunava. „Taj je put glavni šor, duž koga su poređane kuće seoske.“

Rimsko doba

Ad Octavum

• Na prostoru Višnjice nalazilo se rimsko utvrđenje Ad Octavum, deo rimskog limesa.
• Utvrđenje je građeno radi zaštite od varvarskih upada sa leve obale Dunava.
• Razoreno je u 5. veku od strane varvara, a car Justinijan ga je obnovio u 6. veku.
• Pronađeni su ostaci zidina, stambenih objekata, rimske nekropole i ranohrišćanske crkve.
• Utvrđene dimenzije i oblik kastruma, bedemi izgrađeni od velikih kamenih tesanika i opeke.
• Otkriće kružne kule i dve nekropole (kasna antika i rani srednji vek).
• Pronađeni predmeti: keramika, nakit, gvozdeni delovi odeće i alata.
• Zaštićeno arheološko nalazište pod zaštitom Zavoda za spomenike kulture.

Rimsko naselje Ramadan

• Površina: oko 800 m²; kulturni sloj dubok 1,5 m.
• Otkrića iz II–IV veka.
• Zidovi kuća, keramika, predmeti od gvožđa, prstenje.
• Kulturni slojevi lokaliteta Ramadan izuzetno su važni za proučavanje rimske materijalne kulture na području Beograda i razvoja rimskog limesa.

Srednji vek

• Na ovom području letnjikovac je imao despot Đurađ Branković, pored termalnih izvora.
• Ugri su početkom 15. veka obnovili deo rimskog kastruma za predstražu Beograda.
• Tamo je navodno stolovao vojvoda Filip Madžarin.
• Između Gradine i Dunava nalazilo se madžarsko groblje.

Tursko doba

• Višnjica se prvi put pominje 1560. godine u defteru, pripadala je vakufu Mehmed-bega Jahjapašića.
• Selo je bilo stalno naseljeno, ali su stanovnici povremeno bežali u austrijski Banat.
• Ada Čakljanac bila je skrovište dunavskih gusara: Laza Harambaša, Hajduk Rajko i Pop Martin.

18. i 19. vek – opsade i obnova

• Višnjica je strateški važna zbog sužavanja Dunava.
• Turci su koristili ovu lokaciju za prelazak u Banat (1595), a Eugen Savojski tokom opsade Beograda 1717. godine.
• Stanovnici su se u 1813. godini povremeno povlačili pred Turcima, ali su se vraćali na svoje parcele.

Opsada Beograda 1717, Beograd

19. i početak 20. veka – selo Višnjica

Pre oko 100 godina selo je imalo oko 150 kuća. U selu je bilo oko 150 kuća. One pored glavnog šora bile su blizu, udaljene samo nekoliko koraka. Kuće na obodu sela bile su razmaknute, jer su ih gradili kasniji doseljenici. Kako je zabeležrno predanje da je selo nekada imalo samo sedam kuća.

Najstarije porodice: Popovići (Jovanovići i Bogdanovići), Kuzmanovići, Micići, Ćirići, Kordići i Markovići. Neke od tih porodica su se kasnije umnožile i imale i po dvadesetak kuća.

Starosedeoci su poreklom iz Grčke. Navodno su u Višnjicu došli bežeći od Turaka. Doseljenici su stizali i tokom i nakon perioda Karađorđa.

Selo je bilo podeljeno na Gornju i Donju Malu, duž glavnog puta pored Dunava.

Tamo gde Dunav čuva tajne

Danas, dok sa Višnjičke padine pogled puca prema Dunavu i Banatu, teško je zamisliti da ispod tih livada i brda počiva istorija stara dva milenijuma. Višnjica i dalje čuva duh starog „Malog Carigrada“, čekajući da njene tajne ponovo ožive kroz arheologiju i sećanje.

Izvor: bif.rs, Suzana Spasić, Foto: Goran Savić