Zaboravljena istorija Beograda: Kako je nastalo Novo groblje?

Groblje u Ruzveltovoj ulici, koje Beograđani odavno nazivaju jednostavno „Novo groblje“, verovatno je najznačajnije i najuređenije groblje u Srbiji.

Ipak, retko ko zna priču o njegovom nastanku, koja počinje vekovima unazad,u samom srcu stare prestonice.

Gde je bilo “Staro groblje”?

Ako danas imamo Novo groblje, logično je zapitati se, gde je bilo staro? Odgovor leži u vremenu kada je Beograd bio turska varoš, a centar grada za srpsko stanovništvo nalazio se u Karađorđevoj ulici. Ulica Kneza Mihaila, tada samo daleka periferija, nije ni slutila svoju buduću slavu.

Najstarije srpsko groblje nalazilo se upravo tu, nedaleko od Varoš kapije, između današnje Brankove ulice i Zelenog venca. Već u 17. veku bilo je podeljeno na dva dela:

• Veliko groblje, koje se prostiralo na padinama Zelenog venca
• Kužno groblje, namenjeno žrtvama zaraznih bolesti, naročito kuge, duž današnje Ulice maršala Birjuzova

Preseljenje zbog širenja grada

Dolaskom srpske uprave, urbanistička slika Beograda počinje da se menja. Knez Miloš Obrenović je još 1826. godine naredio da se dotadašnje varoško groblje izmesti na tadašnju periferiju, Tašmajdan. Bio je to prvi pokušaj da se gradsko groblje smesti van užeg jezgra, kako bi se obezbedili higijenski uslovi i prostor za širenje.

Međutim, Beograd je rastao brzo. Već krajem 19. veka Tašmajdan više nije mogao da odgovori na potrebe sve većeg broja stanovnika. Groblje, koje je nekada bilo na periferiji, sada se našlo u samom centru grada, između Vračara, Slavije i Tašmajdana.

Ideja o novom, većem groblju

Još 1871. godine, mitropolit Mihailo pokrenuo je inicijativu za izgradnju novog, modernog groblja. Lokacija je izabrana pažljivo, zemljište Vladanovac, iznad Bulbulderskog potoka, koje je nekada pripadalo Vladanu Đorđeviću, tadašnjem predsedniku beogradske opštine.

Novo groblje je zvanično otvoreno 16. avgusta 1886. godine, a prvi ukop obavljen je već sledećeg dana. Bio je to treći zvanični gradski grobljanski prostor u Beogradu.

Muzej pod vedrim nebom

Novo groblje ubrzo je preraslo svoju osnovnu funkciju. Postalo je mesto kulture, istorije i umetnosti. Na njegovim stazama danas počivaju mnoge znamenite ličnosti, pisci, naučnici, umetnici, političari i borci za slobodu.

Crkva Svetog Nikole, podignuta 1893. godine, delo je arhitekte Svetozara Ivačkovića, dok ikonostas potpisuje Stevan Todorović, jedan od najznačajnijih slikara svog vremena.

Aleja velikana, spomenici borcima, rusko groblje, kao i brojni mauzoleji i skulpture, pretvorili su ovaj prostor u pravi “muzej na otvorenom“, kakav nema nijedan drugi grad u Srbiji.

Danas – više od groblja

Novo groblje je 1983. godine proglašeno kulturno-istorijskim dobrom od velikog značaja, a odnedavno je i član evropskog udruženja ASCE – Association of Significant Cemeteries in Europe.

Šetnja njegovim alejama nije samo podsećanje na smrt, već i na život, umetnost i sećanje. Iako nastalo iz nužde urbanog širenja, Novo groblje danas je jedno od najlepših i najposećenijih spomeničkih kompleksa u regionu.

Izvor: Mondo/Istorijski zabavnik, Palilula.info, Foto: Mondo/Stefan Stojanović