Profesorska kolonija – prvo planski izgrađeno naselje u Beogradu

Profesorska kolonija na Paliluli poznata je kao prvo planski izgrađeno naselje u Beogradu. Njeni koreni sežu u prvu polovinu 20. veka. Tadašnji planovi pratili su najmodernije svetske trendove u arhitekturi.

Naselje je osmišljeno prema modelu „Vrtnog grada“. Ovaj koncept se prvi put pojavio u Generalnom regulacionom planu Beograda iz 1923. godine. Cilj je bio stvaranje humanijeg životnog prostora.

Koncept utopije u zelenilu

Idejni tvorac koncepta „Vrtni grad“ bio je urbanista Ebenezer Hauard. On je zamišljao kružna naselja sa lučnim ulicama i porodičnim kućama u zelenilu. Ovaj model spaja najbolje od života na selu i u gradu.

Hauard je ovaj model namenio radničkoj klasi. Ipak, beogradska verzija bila je namenjena intelektualnoj eliti. Stanovnici su bili profesori univerziteta, akademici i doktori nauka.

Istorijat i faze izgradnje naselja

Inicijativu za gradnju pokrenula su 42 profesora i asistenta. Realizacija projekta trajala je od 1926. do 1941. godine. Arhitekta Jan Dubovi pružio je ključnu stručnu podršku tokom planiranja.

Naselje je bilo isplanirano do najsitnijih detalja. Profesori su imali dve mogućnosti pri odabiru doma. Mogli su izabrati jedan od dva tipska projekta kuća.

Druga opcija bila je angažovanje privatnog arhitekte. Uslov je bio da projekat prati osnovne principe naselja. Na taj način je očuvana vizuelna harmonija cele kolonije.

Vrhunska arhitektura beogradske moderne

U oblikovanju naselja učestvovala su najzvučnija imena naše arhitekture. Među njima su Dragiša Brašovan, Milan Zloković i Milutin Borisavljević. Oni su projektovali prelepe individualne vile.

Ovi objekti su danas prepoznatljivi simboli moderne u Beogradu. Posle rata su podignuti i Radnički paviljoni Branka Maksimovića. Oni su na neki način uokvirili ovu realizovanu urbanu utopiju.

Očuvanje karaktera i Milankovićeva kuća

Profesorska kolonija uživa poseban status zaštite. Ovde nije dozvoljena gradnja visokih zgrada za kolektivno stanovanje. Izgled i karakter naselja moraju se održati i u budućnosti.

Naselje čuva uspomenu na mnoge velikane naše nauke. U ulici Ljubomira Stojanovića i danas stoji kuća čuvenog Milutina Milankovića. Profesorska kolonija ostaje mirna oaza palilulske istorije.

Izvor: GO Palilula