Šta znamo o severoistočnim delovima Beograda?
Severoistočni delovi Beograda prostiru se na terenu koji se spušta ka Dunavu.
Ovaj pojas prati rečni tok počevši od same beogradske tvrđave.
Poreklo naziva Karaburma
Geografski gledano, Karaburma je greben Vračarskog brda. Nekada je tok Dunava išao znatno bliže kopnu. Karaburma je tada bila istureni greben iznad same reke. Zbog takvog položaja je i dobila svoje ime.
Mnogi pogrešno misle da naziv Karaburma potiče od turskih reči za crni prsten. Pravo objašnjenje je drugačije. Reč je nastala od turskih pojmova “kaya” (stena) i “burun” (rt). Na starim mapama ovaj kraj je upisan kao Kajaburun.
Prva naselja i antički period
Zgodan položaj iznad reke privukao je prve stanovnike još u gvozdeno doba. Područje je tada bilo močvarno zbog brojnih termalnih izvora. Zbog isparavanja vode, ceo kraj je često bio u gustoj izmaglici.
Između 6. i 4. veka pre Hrista, ovde se nastanilo pleme Sinda. Antički istoričar Herodot pominje da su ovi krajevi bili dom plemenima Sigina i Sinda. Arheološka istraživanja potvrđuju da su Sindi živeli u zemunicama na području današnje Karaburme.
Ovo naselje je, po svoj prilici, začetak kasnijeg antičkog Singidunuma.
Keltsko nasleđe i Skordisci
Postavlja se pitanje da li su baš Kelti osnovali grad pod imenom Singidunum. Novija istraživanja sugerišu da se njihovo glavno naselje nalazilo na istočnom rubu Beograda. Duž Višnjičke ulice otkrivene su velike nekropole keltskog plemena Skordiska.
Na samoj beogradskoj tvrđavi nema jasnih elemenata keltskog naselja. S druge strane, nekropola na Karaburmi obiluje materijalom iz keltske kulture. Zbog toga se veruje da je keltski “dunum” bio bliži današnjoj Karaburmi nego Gornjem gradu.
Srednji vek i turska vladavina
Boravak u ovom delu Beograda potvrdili su i Ostrogoti u 5. veku. Postoje podaci da se ovde u 15. veku nalazio i dvor despota Đurđa Brankovića. Dvor je nosio naziv Despotovac, mada se pominje i lokacija u Višnjici.
Tokom turske vlasti, Karaburma je uglavnom bila nenaseljena. U 18. veku ovde su se nalazili vinogradi imućnih beogradskih Turaka. Početkom 19. veka, turska vojska je na ovim livadama redovno obavljala svoje vojne vežbe.
Mračna istorija i razvoj naselja
Nakon sticanja autonomije, knez Miloš je odredio Karaburmu za mesto pogubljenja. Ova odluka je ostala na snazi sve do 1912. godine. Streljanja su se obavljala u blizini današnjeg Pančevačkog mosta.
Zanimljiv incident desio se tokom streljanja zaverenika koji su usmrtili kneza Mihaila 1868. godine. Jedan metak se odbio od kamen i usmrtio oficira koji je komandovao odredom. Oficir je kasnije sahranjen uz najviše državne počasti.
Do tridesetih godina prošlog veka, Karaburma je bila sirotinjski kraj. Naselje je činila grupa malih kuća bez vodovoda. Tek otvaranjem fabrika, kraj naseljava radnička klasa. Od 1950-ih ovde niču moderne stambene zgrade.
Ćalije i Rospi Ćuprija
Pod Karaburmom se često podrazumevaju i Ćalije i Rospi-ćuprija. Naziv Ćalije potiče od turske reči za grmlje i šiblje. Veruje se da je ovaj deo nekada bio obrastao gustom šikarom.
Rospi Ćuprija je dobila ime po turskom mostu na Mirijevskom potoku. Postoje dve verzije o imenu. Prva kaže da su tu bacane neverne žene iz turskih harema. Druga verzija navodi da je most podigla bivša bludnica radi iskupljenja greha.
Višnjica i Višnjičko polje
Kraj između Dunava i brda Lešće naziva se Višnjičko polje. Ovde su u 18. veku radili kamenoresci koji su obrađivali kamen iz lokalnih kamenoloma. Austrijanci su na ovom prostoru podigli mlin, pekaru i veliku ciglanu.
Poreklo imena Višnjica deluje očigledno, ali postoje i druga tumačenja. Neki smatraju da je to iskvaren oblik reči “Vinštica”. To bi ukazivalo na dugu tradiciju uzgoja vinove loze u ovom kraju.
Postoji i legenda o devojci Višnji koja se bacila u Dunav zbog nesrećne ljubavi. Selo je navodno po njoj dobilo ime. Danas je ovaj kraj poznat po ribarenju i prevozu skeledžijama preko reke.
Prirodne odlike i ade
Bela stena je danas popularna plaža na adi Forkontumac. Međutim, prava Bela stena je greben koji se nalazi na kopnenoj strani. On predstavlja najseverniji i najistureniji deo šumadijske ploče.
Ade Forkontumac i Čakljanac administrativno pripadaju Pančevu. Zanimljivo je da se pri niskom vodostaju nekoliko ostrva spoji u jednu celinu. Na Forkontumacu se nekada nalazio važan austrijski karantin.
Ada Huja je nekada bila pravo ostrvo sa bujnom šumom. Nažalost, 1960. godine je pretvorena u gradsku deponiju. Danas je to industrijska zona, a sam naziv “huja” označava odmorište za brodove.
Slanci i manastir Svetog Stefana
Selo Slanci je dobilo ime po izvorima mineralne vode. Prvi put se pominje u turskim popisima iz 1528. godine. Kroz istoriju su postojala dva naselja pod ovim imenom: Gornje i Donje Slance.
Mesto je najpoznatije po manastiru Svetog arhiđakona Stefana. Manastir je metoh Hilandara i ima izuzetan duhovni značaj. Prema predanju, manastir je obnovio despot Đurađ Branković sredinom 15. veka.
Veliko Selo
Naziv Veliko Selo se javlja u najranijim turskim defterima. Narodno predanje kaže da se kraj nekada zvao Čagljan. Nakon dolaska novih stanovnika, mesto je prozvano Novo, a potom i Veliko selo.
Kroz ovaj kraj teče Manastirski potok koji se uliva u Dunav. Okolina je brdovita i bogata zanimljivim toponimima poput Zmajevca i Lipovice. Višnjica je svetu dala i generala Teodora Višnjevskog, koji je prezime uzeo po rodnom mestu.
