Upoznajte Višnjičku Banju – urbano naselje na istoku Beograda

Višnjička Banja je urbano naselje na istoku Beograda, smešteno između Karaburme, reke Dunav i Višnjice, udaljeno oko šest kilometara od Trga Republike. Poznata je po svojoj bogatoj istoriji, prirodnim lepotama i lekovitim izvorima, ali i modernim stambenim objektima.

Od keltskih i rimskih tragova, preko legendi o Višnji i vizija Sima Milutinovića Sarajlije, do savremenog stambenog naselja sa arhitekturom bračnog para Bakić, ovo područje čuva bogatu tradiciju banjskog lečenja i prirodne lepote, dok danas nudi kvalitetan stambeni život i rekreaciju pored Dunava.

Istorija naselja

Područje Višnjičke Banje bilo je naseljeno još od vremena Kelta, a Rimljani su tu gradili letnjikovce i vinograde na brdu iznad Dunava. Banja je služila kao odmaralište i mesto za rekreaciju, dok su lokalni seljaci poznavali lekovita svojstva izvora i blata.

Naziv „Višnjička Banja“ verovatno potiče od naselja Višnjica, dok „Banja“ označava prisustvo lekovitog sumpornog izvora. Po narodnim pričama, ime Višnja moglo bi biti vezano za devojku iz lokalne legende ili za voćnjake višanja u okolini.

Keltski i rimski tragovi

Prvi doseljenici na prostoru današnje Višnjičke Banje bili su Kelti, koji su ovde oblikovali život i privredu. Tokom rimske vladavine nad Singidunumom, naselje zauzimaju Rimljani. Oni su koristili tople izvore za gradnju termi, letnjikovaca i vinograda. Rimljanke su se lečile u termama, a po izlečenju bacale novac u znak zahvalnosti. Novčići i arheološki nalazi sa ovog područja danas se čuvaju u muzejima kao primer antičkog nasleđa. Ovi izvori i termalne vode bili su osnova za kasniji razvoj banjskog turizma u Višnjičkoj Banji.

Poreklo imena Višnjička Banja

Ime naselja nosi složene istorijske i legendarne slojeve:

• Legenda o devojci Višnji: Navodno zaljubljena devojka koja je tragično okončala život jer Turci nisu dozvolili njenu romansu.
• Voćnjaci višanja: Ime je možda nastalo po velikom broju višanjskih voćnjaka u okolini.
• Višnja Obrenović: Majka kneza Miloša Obrenovića, koja je naselila Višnjicu ljudima sa granica Bugarske i Grčke. Knez Miloš je poznat po ljubavi prema kupanju i lekovitim vodama, a Aleksa Simić mu 1833. šalje staklenke vode iz Višnjičke Banje za stomačne tegobe.
• Neki istraživači smatraju da je Višnjica zapravo iskvaren oblik starijeg naziva Vinštica, izveden od reči Vinska, što ukazuje na dugogodišnju tradiciju vinogradarstva i proizvodnje vina u ovom kraju. Vinogradi su se u 18. i 19. veku protezali od Dorćola i Tašmajdana, pa sve do kraja Višnjice.

Legenda o Višnji

Postoji i bajkovito tumačenje: nakon što su Turci zauzeli Beograd, jedna devojka po imenu Višnja nije mogla da se uda za svog dragog, jer joj turski zapovednik to nije dozvolio. U očaju, bacila se u Dunav, a naselje je po njoj dobilo ime.

Geografski položaj Višnjičkog polja

Kraj između reke Dunav, Mirijevskog potoka, brda Lešće i Višnjice poznat je kao Višnjičko polje. U vreme austrijske Kraljevine Srbije (1717–1739), ovde je postojalo naselje pančevačkih kamenorezaca („Steinmetz Hütten nach der Panschova“), koji su obrađivali kamen iz lokalnih kamenoloma. Osim kamenorezaca, Austrijanci su u polju podigli mlin i pekaru, dok je nedaleko, na Karaburmi, izgrađena i ciglana.

Brdo Lešće – od istorije do danas

Lešće je brdo smešteno na istočnoj strani Mirijevskog potoka, jugozapadno od Višnjice. Danas se ovde nalazi jedno od većih beogradskih grobalja.

Na vojnoj Đeneralštabnoj karti Srbije iz 1894. godine, brdo je označeno pod nazivom Lipar, dok su njegove padine prema Rospi-ćupriji bile označene kao Lešje. Toponimi Lešće i Lešje imaju isti koren, koji potiče od leskovog grmlja i šiblja, slično pojmovima poput leštar ili leskar. Sam naziv Lipar, očigledno, odnosi se na lipove koji su rasli na brdu.

Sima Milutinović Sarajlija i ideja banje

Poznati pesnik Sima Milutinović Sarajlija imao je viziju da Višnjičku Banju pretvori u moderno lečilište. Godine 1839. otkriva tople izvore i podnosi predlog Ministarstvu prosvete za izgradnju vodolečilišta sa kupatilima, sobama za pacijente i čak prodajom akcija. Nažalost, predlog nije realizovan zbog nedostatka sredstava i tadašnjeg nedostatka podrške ministara. Ipak, ovo ostaje prvi zabeleženi pokušaj organizovanja banjskog turizma u Beogradu.

Lekoviti izvori i prava banja

Višnjička Banja je jedina beogradska banja sa lekovitom vodom i blatom. Izvori su poznati još iz vremena Rimljana, a analize profesora Sime Lozanića i Marka Lekog potvrdile su lekovitost vode i blata.

Tradicionalne metode lečenja uključivale su:

• Mazanje blata i sunčanje,
• Kupanje u mineralnoj vodi,
• Pijenje mineralne vode.

Lečili su se reumatizam, giht, bolesti bubrega, nervni problemi, kožne bolesti, anemija, eksudati i mnoge druge tegobe. Banja je bila dostupna lađom ili tramvajem iz centra grada, imala je bazene, kabine za presvlačenje i prostor za muške i ženske pacijente. Iako danas izvori nisu u potpunosti iskorišćeni, entuzijasti i dalje dolaze radi lekovite terapije.

Višnjička Banja u 19. veku

Od sredine XIX veka, banja postaje popularno izletište i lečilište. Na obroncima Višnjičkog brega niču letnjikovci bogatih Beograđana.

Lekovita svojstva:

• Sumporna i mineralna voda, sa radioaktivnim osobinama.
• Efikasna kod reumatizma, gihta, zapaljenja organa za disanje i mokrenje, oboljenja žučne bešike, malokrvnosti i kožnih problema.
• Lečenje se sprovodilo mazanjem blata, kupanjem, tuširanjem i pijenjem mineralne vode.

Banja je imala bazene za kupanje, korita za blato, kabine za presvlačenje i izvore mineralne i sumporovite vode. Okružena je šumom i smeštena pored Dunava, idealna za odmor i rekreaciju. Običaj je bio da se bele trake vežu na drveće u znak zahvalnosti za izlečenje, a novinar iz 1938. opisuje banju kao pristupačnu i siromašnijim slojevima, sa muziku, igrama i nedeljom punim posetilaca.

Neposredno pre Drugog svetskog rata, Branislav Nušić je bio jedan od akcionara pokušaja modernizacije banje, a pomak dolazi 1939. godine kada lekar Đorđe Pešić renovira kupatilo. Drugi svetski rat zaustavlja dalji razvoj, a posle rata niču stambene zgrade i banja gubi na značaju.

Razvoj naselja u 20. veku

Urbanisti Beograda odlučuju da na padinama iznad Dunava izgrade elitno naselje. 1970. gradonačelnik Živorad Kovačević polaže kamen temeljac. Višnjička Banja se razvijala planski u više etapa:

• Prva etapa (sredina 1960-ih) – izgrađen stari deo naselja u neposrednoj blizini Dunava.
• Druga etapa (od 1979.) – izgrađeno 1.054 stana sa četvorospratnicama i kućama u nizu, poznatim kao „karingtonke“.
• Projektanti su bili Ljiljana i Dragoljub Bakić, a glavni izvođač radova beogradski „Energoprojekt“.

Arhitektura Ljiljane i Dragoljuba Bakića:

• Stepenasti raspored objekata prati strmi teren.
• Zgrade od crvene opeke sa velikim prozorima i terasama sa pogledom na Dunav.
• Funkcionalne zone: kolektivno i individualno stanovanje, osnovna škola, dva obdaništa, centar mesne zajednice, parking i sportski tereni.
• Inspiracija finskom arhitekturom u integraciji sa prirodom, jednostavnost formi i funkcionalnost prostora.

Već krajem 1982. godine izbila je politička afera jer se smatralo da su stanovi preveliki i preskupi za radničku klasu. Kvadratura je povećavana po projektu, a radne organizacije su morale da plaćaju dodatne troškove. Ipak, naselje je ubrzo postalo poznato kao jedno od najmodernijih u tadašnjoj Jugoslaviji.

Moderno naselje i kvaliteta života

Novi deo Višnjičke Banje izgrađen je sa prelepim zgradama od crvene fasadne opeke. U sredini se nalazi park „Dubodolina“, sportski tereni i Osnovna škola „Višnjička Banja“, otvorena 2012. godine, a u starom delu još postoji termalni izvor koji posetioci povremeno koriste.

Novi kompleks Sunnyville donosi moderne stanove, garaže i razvijenu infrastrukturu, što ga čini popularnim izborom za porodice.

Prirodne lepote i rekreacija

Višnjička Banja pruža jedinstvenu kombinaciju prirodnih lepota i modernog urbanog života. Današnje aktivnosti uključuju rekreativne sportove, šetnje, izlete i učešće na lokalnim festivalima.

Naselje je smešteno na blagim padinama iznad reke Dunav, što pruža prelep panoramski pogled i mogućnosti za opuštajuće šetnje. Za ljubitelje rekreativnih sportova, ponuda u Višnjičkoj Banji je skromna, ali dovoljna za osnovnu rekreaciju. U parku kod Barili škole dostupni su tereni za košarku, fudbal, kao i sadržaj za mališane.

Umetnička četvrt Beograda u industrijskom ruhu

Ciglana – Klub ljubitelja teške industrije predstavlja novu umetničku četvrt Beograda, mesto gde se industrijska prošlost susreće sa savremenom kulturom. Nalazi se na Slanačkom putu 26, u okviru Trudbenika.

Ovaj prostor, nekada industrijsko postrojenje, danas je transformisan u moderan kulturni i muzički centar, gde dominira alternativna scena. Posetioci mogu da uživaju u kvalitetnim muzičkim nastupima, izložbama, performansima i drugim umetničkim aktivnostima, sve u atmosferi koja čuva industrijski duh prostora.

Ciglana je postala tačka susreta umetnika, muzičara i ljubitelja kulture, nudeći inspirativnu kombinaciju istorije, muzike i savremene umetnosti. Ovde se industrijski ambijent savršeno uklapa sa kreativnim konceptom, čineći ga jednim od najuzbudljivijih kulturnih prostora u Beogradu.

Perspektive razvoja

Izgradnja mosta preko Ade Huje i metroa u neposrednoj blizini naselja dodatno će poboljšati saobraćajnu povezanost. Ulaganja u infrastrukturu, škole i obdaništa čine Višnjičku Banju atraktivnom za porodice i investicije.

Ovo naselje predstavlja jedinstvenu kombinaciju istorije, prirodnih lepota i modernog urbanog planiranja, idealno za život, rekreaciju i posetu.

Od rimskih termi do modernih zgrada

Višnjička Banja predstavlja spoj istorije, prirodnih lepota i modernog urbanog planiranja. Od antičkih termi, preko legendi i banjskih vizija, do savremenih stambenih objekata, ovo naselje čuva tradiciju banjskog lečenja, a istovremeno pruža kvalitetan životni prostor i mogućnosti za rekreaciju. Njena jedinstvena lokacija, arhitektura i prirodni izvori čine je atraktivnim mestom za stanovanje i izlete, dok kulturna i istorijska slojevitost čini Višnjičku Banju posebnom u Beogradu.