Crkva Svetog Marka i sve njene tajne
Crkva Svetog Marka u Beogradu krije mnogo više nego što mnogi Beograđani mogu da zamisle.
Gde se nalazi?
Crkva Svetog Marka nalazi se na Tašmajdanu, na adresi Bulevar kralja Aleksandra 17. U blizini su Narodni dom, Stari i Novi dvor i Crkva Sv. Trojice Ruske pravoslavne crkve i zgrada Radio-televizije Srbije
Istorijat
Crkva Svetog apostola i jevanđeliste Marka u Beogradu se gradila od davne 1931. godine do 1940. godine na Tašmajdanu, u neposrednoj blizini stare crkve iz 1835. godine. Sama izgradnja je prekidana nekoliko puta, pa je ova crkva važila za jedinu pravoslavnu crkvu u Beogradu koja je dugi niz godina bila potpuno neoslikana.
Oblikovana je u duhu sprskog srednjovekovnog graditeljstva. Mada opremanje i ukrašavanje hrama još nije završeno, ona je građena po uzoru na crkvu manastira Gračanica. Ova srpska pravoslavna svetinja ima veoma bogatu riznicu i ikona i verskih spisa.
U daljem tekstu saznajte kakvu istoriju krije crkva Svetog Marka, kao i zbog čega je ovaj hram jedinstven u svetu.
Crkva Svetog Marka – burna i duga istorija izgradnje
Uz zdanje kao što je crkva Svetog Marka Beograd se nesumnjivo može pohvaliti građevinom koja svojim izgledom krasi okolinu jednog od najlepših gradskih parkova, park Tašmajdan.
Još 1930. godine, na prostoru gde se danas nalazi crkva Svetog Marka, postojala je stara crkva koja je nosila isto ime.
U tadašnje vreme, Beograđani su je zvali i “grobljanska crkva” (mala grobljanska kapela iz 1835. godine), a na temeljima još starije palilulske crkve. Nalazila se uz Staro groblje, koje je do 1886. godine zauzimalo prostor današnjeg parka, pre preseljenja na Novo groblje ili Vladanovac.
Crkva Svetog Marka u Beogradu je građena u periodu od 1931. do 1940. godine, prema planovima arhitekata Branka i Petra Krstića. Braća Krstić su napravili plan po uzoru i ugledu na manastir Gračanicu, pa je ovaj hram najsrodniji veoma značajnom srpskom manastiru kako po izgledu, tako i po načinu same gradnje.
Krajem 1837. godine bili su završeni spoljašnji radovi na novoj crkvi. Radovi su koštali tadašnjih šesnaest miliona dinara, pa ne čudi što crkvena opština nije imala dovoljno novca da dovrši crkvu i kompletnu njenu unutrašnjost. Kako nije bilo novca, crkva Svetog Marka u Beogradu je veoma dugo bila najveća neoslikana crkva u glavnom gradu.
Izgled koji parira svetskim verskim građevinama
Kada su u pitanju crkve u Beogradu, crkva Svetog Marka zauzima posebno mesto u glavnom gradu jer pored velelepnog izgleda, ostavlja veličanstven i snažan utisak kada se kroči u nju.
U proteklih nekoliko godina se veoma radilo na samom izgledu crkve, pa i spoljašnjost i unutrašnjost hrama odišu nekim posebnim duhom koji nijednog vernika ne ostavlja ravnodušnim.
Crkva Svetog Marka se u odnosu na druge crkve u Beogradu izdvaja i svojom površinom. Duga je 62 metara, a široka 45 metara, dok je visina glavne kupole do krsta neverovatnih 60 metara. Na ulazu u crkvu se nalazi ikona Svetog apostola i jevanđeliste Marka iz 1961. godine, urađena u mozaiku.
Sigurno niste znali da najveći bogorodičin mozaik na svetu je mozaik „Presveta Bogorodica Šira od nebesa” i deo je crkve Svetog Marka u Beogradu.
Kada je u pitanju crkva Svetog Marka liturgija je bogusluženje tokom kojeg hram može da primi oko dve hiljade vernika.
Unutrašnjost crkve
Unutrašnjost crkve je impozantna, pa ne čudi što se smatra da ova crkva parira mnogim poznatim verskim građevinama sveta. Ikonostas hrama, po projektu arhitekte Zorana Petrovića urađen je u mermeru 1992. godine, a ikone u u tehnici mozaika delo su slikara Đure Radlovića iz Beograda, napravljene u periodu 1996-1998. godine. U riznici hrama čuvaju se ikone poznatih ikonopisaca 19. i 20. veka. Neke od najznačajnijih su: Bogorodica Odigitrija (Italo-kritski rad, 16. vek) koja se posle restauracije nalazi u naosu crkve ispred oltara sa leve strane. Ikonostas je rađen u mozaiku, a hram je veoma jedinstven po tome što ima tri oltara. Pored centralnog, nalaze se dva bočna oltara posvećena svetom despotu Stefanu Lazareviću i preobraženju gospodnjem.
Ova crkva ima prebogatu riznicu. Sa desne strane, uz južni zid se nalazi bakarni sarkofag u kojem počivaju zemni ostaci cara Dušana, prenete iz njegove zadužbine, manastira svetog Arhangela kod Prizrena.
Na severnoj strani je grobnica od belog mermera u kojoj su sahranjeni zemni ostaci patrijarha Germana Đorića. Ono što krasi samu unutrašnjost crkve i čini je veoma posebnom je tron patrijarha srpkog i kralja koji je smešten ispred samog oltara. Takođe, crkva Svetog Marka je vrlo jedinstvena jer se u njoj nalazi čudotvorna ikona Beogradska Bogorodica.
Tajne koje krije crkva Svetog Marka u Beogradu
Krstionica crkve je mesto gde se čuva bogata zbirka pravoslavnih ikona i spisa osamnaestog i devetnaestog veka, a u kripti crkve su sahranjeni poslednji kralj iz dinastije Obrenovića, kralj Aleksandar Obrenović i njegova supruga Draga Mašin, pa je crkva smatrana za grobnicu porodice Obrenović.
Čudna sudbina crkve je htela da se ovo versko zdanje smesti baš tu gde jeste danas, pa se crkva Svetog Marka već decenijama nalazi na prostoru prepunom simbolike. Na mestu gde je danas crkva Svetog Marka na Tašmajdanu, godine 1830. pročitan je sultanov hatišerif o priznavanju autonomije Srbije unutar turske carevine. Crkva Svetog Marka u Beogradu je bila najveća pravoslavna crkva u predratnoj Jugoslaviji.
Šta videti u crkvi?
Duga istorija ove crkve dala je na važnosti predmetima, ikonostasima i ikonama koji se u njoj nalaze. Ukoliko se odlučite za posetu ovom velelepnom zdanju ne propustite neke od najbitnijih:
– Centralni ikonostas (nalazi se u sedištu crkve, rađen u mozaik tehnici)
– Tajna večera (ikona rađena u mozaiku, nalazi se iznad centralnog ikonostasa)
– Sveti apostol Marko (ikona na samom ulazu u hram)
– Skidanje Isusa sa krsta (mozaik ikona u oltaru)
Radno vreme
Crkva je otvorena za posetioce svakim danom od 7h do 19h.
Put ka pećinama
Beograd ispod Beograda krije mnoge tajne, a ono što je veoma posebno i što crkvu Svetog Marka čini jedinstvenom je činjenica da se ispod crkve nalaze pećine, na 28 metara ispod zemlje. Naime, smatra se da su tašmajdanske pećine stare između šest i osam miliona godina. Procenjuje se da pećine potiču iz perioda kada su talasi Panonskog mora zapljuskivali greben koji se danas naziva Tašmajdan.
Ispod celog parka, a ujedno i crkve se nalazi sedam pećina, od kojih su neke prirodne, dok su neke iskopali i proširili Rimljani i Turci, iz kojih su vadili šalitru, pa ne čudi što su pećine u narodu poznate i kao Šalitrene pećine. U jednoj od pećina se nalazilo beogradsko staro groblje, u drugoj se veruje da su Turci palili mošti Svetog Save, a u jednoj od pećina su se u vreme Rimljana nalazili vodopadi.
Ispod danas prelepog parka leži rudnik kamena, za koji su znali još i Rimljani. Postoji podatak da je veliki broj rimskih sarkofaga koji su sačuvani, upravo napravljen od kamena koji je izvađen iz ovog rudnika. A od tog istog rudnika, potiče i naziv samog parka taš-kamen, majden-rudnik.
Unutrašnjost parka krije još zanimljivih tajni. Podzemlje parka potseća na sir, jer je ispresecano brojnim kanalima i tunelima. U vreme Drugog svetskog rata, baš u tim mestima Gestapo je smestio svoj štab. Postoji priča da niko od privedenih Srba na saslušanje u ovaj štab, nije izašao živ. Nemci su tokom celog rata koristili ove prolaze, a kada su krenuli iz grada, odlučili su da miniraju sve prolaze. Oslobodiocima je bilo mnogo lakše da samo zazidaju prolaze, nego da se rešavaju mina, tako da je veliki broj prolaza danas van upotrebe.
Tašmajdansko groblje
Sve do pred kraj 19. veka na Tašmajdanu su se ljudi sahranjivali. Među stotinama pokopanih ovde su počivale i brojne poznate ličnosti, počev od gružanskog vojvode Tome Vučića-Perišića, pa sve do Josifa Pančića, koji je među poslednjima ovde sahranjen. Odlukom gradskih vlasti da se groblje izmesti na sadašnji prostor Novog groblja u Ruzveltovoj ulici, mnogi pokojnici su premešteni, ali je činjenica da nisu svi. Po kostima naših predaka i danas mnogi šetaju, a da pritom i ne slute šta im je ispod nogu.
Hajde sada da izađemo na površinu i prošetamo po divnoj prirodi i upoznamo se sa jednom od najlepših crkava grada Beograda.
Crkva Svetog Marka
Prostor tašmajdanskog parka je i svedok burnih istorijskih dešavanja za koje se teško može reći da su lepa. Počev od 1594. godine kada je, po svemu sudeći, upravo ovde Sinan-paša spalio mošti svetog Save, pa sve do poslednjeg bombardovanja Beograda 1999. godine, kada je samo u zgradi Radio-televizije Srbije stradalo 16 ljudi. Istorija beleži da se ovde nalazio i štab Karađorđevih ustanika, prilikom opsade Beograda 1806. godine, a na istom mestu, četvrt veka kasnije, pročitan je i turski Hatišerif, kojim je, između ostalog, Milošu Obrenoviću priznata titula kneza i pravo na kneževsko nasledstvo.
Kada je u pitanju crkva Svetog Marka Beograd mapa će pronaći idealnu putanju da svakoga ko je zainteresovan da vidi jedinstvenu versku građevinu u Beogradu dovede do ove srpske svetinje. Ono što je zanimljivo je da istoimena crkva postoji i u Italiji i da je crkva Svetog Marka u Veneciji najpoznatija crkva u tom delu Italije.
Iako je Beograd grad koji poslednjih godina rapidno napreduje i gradi se, iako su izgrađene brojne lepe građevine, parkovi i spomenici, crkva Svetog Marka u Beogradu pored hrama Svetog Save, sve oduševljava svojom lepotom, pa ako još niste kročili u ovu versku građevinu, vreme je da to što pre učinite.
Kako doći do crkve Svetog Marka?
Crkva Svetog Marka se nalazi na deset minuta od strogog centra i od trga Slavije i do nje se stiže iz ulice Bulevar kralja Aleksandra.
Autobuske linije koje saobraćaju u blizini crkve su: 23, 24, 31, 65
Dodatne informacije
U crkvu je neophodno doći pristojno obučen, u odeći koja prekriva kolena i ramena.
